Nội quy chợ là một trong những văn bản quan trọng nhất trong quá trình tổ chức, quản lý và vận hành chợ. Với ban quản lý, nội quy giúp thiết lập trật tự hoạt động, xác định rõ trách nhiệm của các bên và tạo cơ sở xử lý vi phạm. Với tiểu thương, nội quy chợ là căn cứ để hiểu quyền, nghĩa vụ và giới hạn trong quá trình kinh doanh. Với người dân, đây cũng là cơ sở để bảo đảm môi trường mua bán an toàn, văn minh và minh bạch hơn.
Theo quy định hiện hành, nội quy chợ không thể xây dựng tùy ý mà phải bám theo khung nội dung pháp luật đã quy định. Từ ngày 01/08/2024, Nghị định 60/2024/NĐ-CP có hiệu lực và thay thế các quy định cũ về phát triển, quản lý chợ, trong đó có quy định cụ thể về nội quy chợ.
Vậy nội quy chợ gồm những gì, ai có trách nhiệm xây dựng, và mẫu nội quy chợ mới nhất nên trình bày ra sao để vừa đúng luật vừa dễ áp dụng trong thực tế? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm rõ từng nội dung một cách hệ thống, dễ hiểu và có thể dùng làm tài liệu tham khảo khi xây dựng nội quy cho chợ dân sinh, chợ đầu mối hoặc các điểm kinh doanh trong chợ.
1. Nội quy chợ là gì?
Có thể hiểu đơn giản, nội quy chợ là bộ quy tắc áp dụng cho toàn bộ hoạt động diễn ra trong phạm vi chợ, bao gồm hoạt động kinh doanh của thương nhân, hoạt động quản lý của ban quản lý chợ, cũng như hành vi của người đến giao dịch, mua bán, tham quan hoặc thi hành công vụ. Nội quy chợ không chỉ mang tính hướng dẫn mà còn là căn cứ thực tế để tổ chức quản lý chợ điều hành chợ và xử lý các hành vi vi phạm theo thẩm quyền. Nghị định 60/2024/NĐ-CP quy định rõ tổ chức quản lý chợ có trách nhiệm xây dựng nội quy chợ, tổ chức điều hành chợ theo nội quy đó và xử lý vi phạm nội quy trong phạm vi thẩm quyền của mình.
Nói cách khác, nếu không có nội quy chợ rõ ràng, hoạt động quản lý sẽ dễ rơi vào tình trạng cảm tính, thiếu thống nhất và khó xử lý khi xảy ra tranh chấp, mất trật tự, vi phạm vệ sinh, vi phạm phòng cháy chữa cháy hoặc vi phạm trong kinh doanh hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, dù là chợ quy mô lớn hay nhỏ, việc xây dựng nội quy chợ bài bản vẫn là yêu cầu cần thiết.
2. Căn cứ pháp lý mới nhất về nội quy chợ
Căn cứ pháp lý quan trọng nhất hiện nay là Điều 10 Nghị định 60/2024/NĐ-CP về phát triển và quản lý chợ. Nghị định này do Chính phủ ban hành ngày 05/06/2024, có hiệu lực từ ngày 01/08/2024. Đồng thời, nghị định này thay thế Nghị định 02/2003/NĐ-CP và Nghị định 114/2009/NĐ-CP trước đây.
Theo Điều 10, pháp luật không chỉ nêu khái quát mà còn chỉ rõ các nhóm nội dung chính bắt buộc phải có trong nội quy chợ. Ngoài ra, Điều 10 còn quy định nội quy chợ phải được niêm yết công khai, rõ ràng, ở nơi dễ nhìn trong chợ và phải được phổ biến đến thương nhân kinh doanh tại chợ. Một điểm rất quan trọng nữa là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm ban hành nội quy mẫu để thống nhất việc xây dựng nội quy chợ và áp dụng cho tất cả các chợ trên địa bàn.
Điều đó có nghĩa là khi xây dựng nội quy, ban quản lý không nên chỉ dùng một mẫu chung trên mạng rồi áp dụng ngay mà cần đối chiếu với nội quy mẫu do UBND cấp tỉnh nơi chợ hoạt động ban hành. Mẫu tham khảo trong bài viết này vì vậy chỉ nên được xem là khung gợi ý để hoàn thiện văn bản nội bộ.
3. Nội quy chợ gồm những gì?
Theo khoản 1 Điều 10 Nghị định 60/2024/NĐ-CP, nội quy chợ phải có các nhóm nội dung chính sau đây.
3.1. Thời gian mở cửa
Đây là nội dung cơ bản nhưng bắt buộc phải có. Thời gian mở cửa cần quy định rõ giờ bắt đầu hoạt động, giờ kết thúc, khung giờ giao nhận hàng nếu có, cũng như các trường hợp điều chỉnh thời gian vào dịp lễ, Tết, thời tiết bất thường hoặc yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Quy định càng rõ thì càng dễ quản lý việc ra vào chợ, kiểm soát an ninh và tổ chức vệ sinh, thu gom rác thải sau buổi chợ.
3.2. Quyền và nghĩa vụ của thương nhân kinh doanh tại chợ
Đây là phần rất quan trọng vì liên quan trực tiếp tới tiểu thương. Nội quy chợ cần làm rõ thương nhân được kinh doanh theo hợp đồng hoặc theo phương án bố trí, sắp xếp của chợ như thế nào; đồng thời phải nêu rõ nghĩa vụ chấp hành nội quy, đóng phí, giữ gìn vệ sinh, bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy và tuân thủ quy định về ngành nghề, hàng hóa được phép kinh doanh. Pháp luật hiện hành cũng quy định thương nhân kinh doanh tại chợ phải thực hiện nội quy và chịu sự quản lý của tổ chức quản lý chợ.
3.3. Quy định về hàng hóa, dịch vụ kinh doanh tại chợ
Nội quy chợ cần quy định rõ mặt hàng nào được kinh doanh, mặt hàng nào bị cấm hoặc bị hạn chế, điều kiện đối với hàng hóa kinh doanh có điều kiện, yêu cầu về nguồn gốc hàng hóa, niêm yết giá, đo lường, chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây là phần giúp giảm rủi ro cho cả tiểu thương lẫn ban quản lý trong các tình huống kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc hoặc hàng không bảo đảm tiêu chuẩn.
3.4. Quy định về người đến giao dịch, mua bán, tham quan, thi hành công vụ tại chợ
Nội quy chợ không chỉ áp dụng cho tiểu thương mà còn áp dụng với người ra vào chợ. Vì vậy, văn bản cần nêu rõ quy định về gửi xe, giữ gìn trật tự, không gây cản trở lối đi, không tụ tập gây mất an ninh, không tự ý kinh doanh trái phép trong khu vực chợ, cũng như trách nhiệm phối hợp khi cơ quan chức năng làm nhiệm vụ. Quy định rõ đối tượng này sẽ giúp chợ vận hành trật tự hơn, đặc biệt tại các chợ đông người hoặc chợ đầu mối.
3.5. Quy định đối với cán bộ, nhân viên quản lý chợ
Đây là nội dung nhiều chợ hay bỏ qua, nhưng pháp luật yêu cầu phải có. Nội quy chợ cần nêu rõ thái độ phục vụ, trách nhiệm tiếp nhận phản ánh, quy trình xử lý công việc, việc hướng dẫn tiểu thương, ứng xử với người dân và trách nhiệm không lạm quyền, không gây phiền hà. Khi phần này được viết rõ, nội quy không chỉ ràng buộc tiểu thương mà còn giúp siết lại trách nhiệm của đội ngũ quản lý.
3.6. Quy định về an toàn phòng cháy chữa cháy, phòng chống thiên tai
Đây là nhóm nội dung đặc biệt quan trọng. Nội quy cần quy định về việc sử dụng điện, bếp, vật liệu dễ cháy, đường thoát nạn, trang thiết bị chữa cháy, trách nhiệm báo cháy, phương án phối hợp khi có sự cố và việc chấp hành hướng dẫn của lực lượng chức năng. Đối với chợ có khu vực thực phẩm tươi sống, ăn uống hoặc tập kết hàng hóa số lượng lớn, phần này càng phải cụ thể. Nghị định 60/2024/NĐ-CP yêu cầu nội quy chợ phải có nội dung về an toàn phòng cháy chữa cháy và phòng chống thiên tai.
3.7. Quy định về an ninh, trật tự tại chợ
Phần này nên bao gồm các quy định về bảo vệ tài sản, kiểm soát ra vào, xử lý gây gổ, trộm cắp, lấn chiếm lối đi, buôn bán không đúng khu vực, sử dụng loa kéo hoặc gây ồn ào quá mức. Khi viết tốt phần an ninh, trật tự, nội quy chợ sẽ giúp giảm tranh chấp giữa các hộ kinh doanh và hỗ trợ ban quản lý xử lý vi phạm nhất quán hơn.
3.8. Quy định về vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm
Đây là phần có ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh chợ và sức khỏe cộng đồng. Nội quy chợ nên nêu rõ trách nhiệm thu gom rác, xử lý nước thải, bảo quản thực phẩm, giữ sạch khu vực kinh doanh, không xả rác bừa bãi, không bày bán thực phẩm ôi hỏng hoặc không bảo đảm điều kiện vệ sinh. Với các chợ thực phẩm, đây là nhóm nội dung gần như không thể viết qua loa.
3.9. Chợ văn minh thương mại, quy tắc ứng xử
Nghị định mới bổ sung định hướng về chợ văn minh thương mại và quy tắc ứng xử. Đây là điểm rất hữu ích khi xây dựng hình ảnh chợ hiện đại, sạch sẽ, thân thiện. Nội quy chợ có thể quy định về thái độ phục vụ, không chèo kéo, không nói thách, không xúc phạm khách hàng, không phát tán thông tin sai sự thật, tôn trọng văn hóa ứng xử nơi công cộng.
3.10. Yêu cầu về tổ chức, tham gia các hoạt động văn hóa, xã hội tại chợ
Nội dung này thường phù hợp với các chợ tổ chức hoạt động tuyên truyền, ngày hội, phòng chống dịch bệnh, vệ sinh môi trường, an sinh xã hội hoặc các chương trình văn minh thương mại. Việc đưa nhóm nội dung này vào nội quy chợ giúp ban quản lý có cơ sở tổ chức hoặc huy động sự tham gia của thương nhân trong các hoạt động chung.
3.11. Quy định về xử lý hành vi vi phạm tại chợ và các nội dung khác
Nội quy chợ cần nêu rõ hành vi nào bị xem là vi phạm, hình thức xử lý trong phạm vi thẩm quyền của ban quản lý, quy trình nhắc nhở, lập biên bản, tạm ngừng dịch vụ hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý khi cần. Đây là phần giúp nội quy có tính thực thi, tránh tình trạng văn bản chỉ mang tính hình thức. Điều 10 cũng cho phép nội quy chợ bổ sung các quy định khác phù hợp với đặc thù từng chợ.
4. Mẫu nội quy chợ mới nhất tham khảo
Như đã nói ở trên, nội quy chính thức của từng chợ cần đối chiếu với nội quy mẫu do UBND cấp tỉnh ban hành. Tuy nhiên, bạn có thể tham khảo khung trình bày dưới đây để xây dựng bản nội quy chợ đầy đủ, dễ áp dụng và đúng tinh thần của Nghị định 60/2024/NĐ-CP.
NỘI QUY CHỢ
Điều 1. Phạm vi áp dụng
Nội quy này áp dụng đối với toàn bộ thương nhân kinh doanh tại chợ, cán bộ nhân viên quản lý chợ, người lao động làm việc trong chợ, khách đến mua bán, giao dịch, tham quan và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Điều 2. Thời gian hoạt động
Chợ mở cửa từ … giờ đến … giờ hằng ngày. Việc giao nhận hàng hóa ngoài khung giờ này phải được sự đồng ý của ban quản lý chợ. Trường hợp điều chỉnh thời gian hoạt động vào dịp lễ, Tết hoặc trường hợp đặc biệt sẽ được thông báo công khai.
Điều 3. Quyền và nghĩa vụ của thương nhân kinh doanh tại chợ
Thương nhân được kinh doanh tại đúng điểm kinh doanh đã được bố trí hoặc đã ký hợp đồng. Thương nhân có trách nhiệm chấp hành nội quy chợ, đóng các khoản phí theo quy định, giữ gìn vệ sinh, bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy, không lấn chiếm lối đi, không kinh doanh hàng hóa bị cấm và không gây mất trật tự trong chợ.
Điều 4. Quy định về hàng hóa, dịch vụ kinh doanh tại chợ
Chỉ được kinh doanh các hàng hóa, dịch vụ phù hợp với quy định pháp luật và phương án bố trí ngành hàng của chợ. Hàng hóa phải có nguồn gốc rõ ràng khi pháp luật yêu cầu, bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, niêm yết giá và chấp hành quy định về đo lường.
Điều 5. Quy định đối với người đến giao dịch, mua bán, tham quan
Mọi tổ chức, cá nhân vào chợ phải chấp hành hướng dẫn của ban quản lý và lực lượng bảo vệ, giữ gìn trật tự, vệ sinh chung, không tụ tập gây cản trở hoạt động kinh doanh, không buôn bán trái phép trong khu vực chợ.
Điều 6. Quy định đối với cán bộ, nhân viên quản lý chợ
Cán bộ, nhân viên quản lý chợ phải thực hiện đúng chức trách, hướng dẫn thương nhân và người dân đúng quy định, ứng xử văn minh, không gây phiền hà, không lợi dụng nhiệm vụ để vụ lợi.
Điều 7. Phòng cháy chữa cháy và phòng chống thiên tai
Các hộ kinh doanh phải chấp hành quy định về sử dụng điện, thiết bị sinh nhiệt và vật liệu dễ cháy. Không được tự ý câu mắc điện, đun nấu trái phép tại khu vực không được phép. Khi có sự cố phải kịp thời báo cho ban quản lý và cơ quan chức năng, đồng thời chấp hành phương án xử lý khẩn cấp.
Điều 8. An ninh trật tự
Nghiêm cấm các hành vi trộm cắp, gây rối, đánh nhau, đe dọa người khác, lấn chiếm lối đi, tụ tập trái phép, phát loa gây ồn hoặc các hành vi làm ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại chợ.
Điều 9. Vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm
Thương nhân phải giữ vệ sinh tại điểm kinh doanh, thu gom rác đúng nơi quy định, không xả nước thải và rác thải bừa bãi. Đối với ngành hàng thực phẩm, phải bảo đảm điều kiện bảo quản, vệ sinh và an toàn theo quy định.
Điều 10. Chợ văn minh thương mại và quy tắc ứng xử
Thương nhân, cán bộ quản lý và người tham gia hoạt động trong chợ phải ứng xử lịch sự, trung thực trong mua bán, không chèo kéo, không nói thách quá mức, không xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác.
Điều 11. Xử lý vi phạm
Tổ chức, cá nhân vi phạm nội quy chợ tùy theo tính chất, mức độ sẽ bị nhắc nhở, lập biên bản, xử lý theo thẩm quyền của ban quản lý hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định pháp luật.
Điều 12. Tổ chức thực hiện
Ban quản lý chợ có trách nhiệm phổ biến, niêm yết công khai nội quy chợ tại nơi dễ quan sát và tổ chức thực hiện nội quy trong toàn chợ.
Xem thêm: Quy định quản lý chợ theo Nghị định 60/2024/NĐ-CP
5. Khi xây dựng nội quy chợ cần lưu ý gì?
Điểm đầu tiên cần lưu ý là nội quy chợ phải bám sát đặc thù thực tế của từng chợ. Chợ dân sinh nhỏ, chợ đầu mối, chợ đêm hay chợ chuyên doanh sẽ có mức độ chi tiết khác nhau ở các phần về thời gian hoạt động, phòng cháy chữa cháy, bố trí ngành hàng, vệ sinh môi trường và kiểm soát hàng hóa. Không nên sao chép nguyên văn một mẫu trên mạng rồi áp dụng cho mọi chợ.
Điểm thứ hai là nội quy chợ phải đồng bộ với phương án bố trí, sắp xếp điểm kinh doanh và hợp đồng thuê, sử dụng điểm kinh doanh trong chợ. Nghị định 60/2024/NĐ-CP quy định tổ chức quản lý chợ có trách nhiệm lập phương án khai thác, bố trí, sắp xếp khu vực kinh doanh và ký hợp đồng với thương nhân thuê hoặc sử dụng điểm kinh doanh. Vì vậy, nếu nội quy và hợp đồng không thống nhất, việc xử lý tranh chấp sau này sẽ rất khó.
Điểm thứ ba là nội quy chợ phải được niêm yết công khai, rõ ràng, dễ nhìn và phải được phổ biến cho thương nhân. Đây không phải khâu hình thức mà là điều kiện để nội quy có giá trị áp dụng thực tế. Nếu chợ có nội quy nhưng không niêm yết hoặc không phổ biến đầy đủ, ban quản lý sẽ khó thuyết phục khi xử lý vi phạm.
Cuối cùng, nên rà soát nội quy định kỳ để cập nhật theo thực tế hoạt động, thay đổi của pháp luật và nội quy mẫu do địa phương ban hành. Đây là cách giúp văn bản luôn có tính sử dụng thay vì chỉ tồn tại trên giấy.
Kết luận
Nội quy chợ không chỉ là một bộ quy định treo trên bảng thông báo, mà là nền tảng để chợ vận hành ổn định, an toàn và văn minh hơn. Theo Nghị định 60/2024/NĐ-CP, nội quy chợ phải bao quát từ thời gian mở cửa, quyền và nghĩa vụ của thương nhân, quy định về hàng hóa dịch vụ, an toàn phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự, vệ sinh môi trường đến quy tắc ứng xử và xử lý vi phạm. Đồng thời, nội quy chợ phải được niêm yết công khai, phổ biến đến thương nhân, và việc xây dựng nội quy phải thống nhất với nội quy mẫu do UBND cấp tỉnh ban hành.
Nếu xây dựng đúng và đủ, nội quy sẽ giúp ban quản lý giảm xung đột, dễ điều hành, dễ xử lý vi phạm và nâng cao hình ảnh chợ trong mắt tiểu thương lẫn người tiêu dùng. Còn nếu làm qua loa, nội quy rất dễ trở thành văn bản hình thức, không đủ sức hỗ trợ quản lý. Với chủ đề này, cách viết tốt nhất là vừa bám luật, vừa diễn giải dễ hiểu và có mẫu tham khảo rõ ràng để người đọc có thể áp dụng vào thực tế.
