Khi tìm hiểu về mô hình chợ, nhiều người thường nghe tới các khái niệm như chợ hạng 1, chợ hạng 2, chợ hạng 3 nhưng chưa thực sự rõ các loại chợ này được xác định theo tiêu chí nào. Trên thực tế, đây là một phần trong cách phân loại chợ theo quy mô, chứ không phải toàn bộ hệ thống phân loại. Nghị định 60/2024/NĐ-CP về phát triển và quản lý chợ được ban hành ngày 5/6/2024, có hiệu lực từ ngày 1/8/2024 và hiện vẫn là văn bản đang có hiệu lực trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật.
Hiểu đúng phân loại chợ giúp ban quản lý chợ, hộ kinh doanh và người đang tìm hiểu pháp lý chợ có cơ sở rõ ràng hơn khi tra cứu quy định, đánh giá quy mô chợ, xác định điều kiện đầu tư và lựa chọn cách vận hành phù hợp. Vì vậy, thay vì chỉ hiểu đơn giản chợ hạng 1 là chợ lớn còn chợ hạng 3 là chợ nhỏ, người đọc nên nắm đúng các tiêu chí pháp lý đang được áp dụng hiện nay.
1. Phân loại chợ hiện nay gồm những gì?
Theo Điều 4 Nghị định 60/2024/NĐ-CP, phân loại chợ hiện nay được thực hiện theo 3 cách: phân loại theo phương thức kinh doanh, phân loại theo quy mô và phân loại theo nguồn vốn đầu tư. Điều này có nghĩa là khi nói đến phân loại chợ, không nên chỉ nghĩ ngay tới chợ hạng 1, hạng 2, hạng 3, bởi đó mới chỉ là phần phân loại theo quy mô.
1.1. Phân loại chợ theo phương thức kinh doanh
Nếu xét theo phương thức kinh doanh, chợ được chia thành chợ đầu mối và chợ dân sinh. Cách phân loại chợ này giúp xác định vai trò của chợ trong lưu thông hàng hóa. Chợ đầu mối gắn với hoạt động tập kết, phân phối hàng hóa với quy mô lớn hơn, còn chợ dân sinh chủ yếu phục vụ nhu cầu mua bán hàng ngày của người dân trong khu vực.
1.2. Phân loại chợ theo quy mô
Đây là cách phân loại chợ phổ biến nhất và cũng là nội dung được quan tâm nhiều nhất khi người dùng tìm kiếm thông tin về chợ hạng 1, hạng 2, hạng 3. Theo quy định, chợ được chia thành 3 hạng dựa trên số lượng điểm kinh doanh, mức độ đầu tư xây dựng và các hoạt động tối thiểu được tổ chức trong chợ.
1.3. Phân loại chợ theo nguồn vốn đầu tư
Ngoài quy mô và phương thức kinh doanh, phân loại chợ còn được xác định theo nguồn vốn đầu tư. Theo đó, chợ có thể được đầu tư bằng ngân sách nhà nước hoặc từ nguồn ngoài ngân sách nhà nước. Tiêu chí này không trực tiếp quyết định chợ thuộc hạng 1, hạng 2 hay hạng 3, nhưng lại liên quan chặt chẽ tới cơ chế đầu tư, khai thác và quản lý chợ trong thực tế.
2. Phân loại chợ theo quy mô: Chợ hạng 1, hạng 2, hạng 3
Khi nhắc tới phân loại chợ, phần lớn người đọc đang quan tâm đến việc chợ được xếp hạng như thế nào theo quy mô. Đây là nội dung được quy định tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 60/2024/NĐ-CP. Việc phân hạng không chỉ dựa vào số lượng điểm kinh doanh mà còn gắn với mức độ đầu tư xây dựng và các hoạt động tối thiểu trong chợ.
2.1. Chợ hạng 1 là gì?
Theo quy định hiện hành, chợ hạng 1 là chợ có trên 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố theo quy hoạch, có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động của chợ, đồng thời tổ chức các hoạt động tối thiểu như trông giữ xe, vệ sinh công cộng và các hoạt động khác. Như vậy, trong phân loại chợ, chợ hạng 1 là nhóm chợ có quy mô lớn nhất, yêu cầu đầu tư hạ tầng và tổ chức vận hành cũng cao hơn.
Điểm cần lưu ý là chợ hạng 1 không được xác định chỉ bằng cảm nhận như “chợ đông” hay “chợ nổi tiếng”. Một chợ chỉ được xem là hạng 1 khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí về số điểm kinh doanh, mức độ đầu tư kiên cố theo quy hoạch và điều kiện tổ chức các hoạt động tối thiểu. Đây là điểm rất quan trọng khi áp dụng phân loại chợ vào thực tế.
2.2. Chợ hạng 2 là gì?
Chợ hạng 2 là chợ có từ 200 đến 400 điểm kinh doanh, được đầu tư xây dựng kiên cố hoặc bán kiên cố theo quy hoạch, có mặt bằng phù hợp với quy mô hoạt động và tổ chức các hoạt động tối thiểu như trông giữ xe, vệ sinh công cộng cùng các hoạt động khác. So với chợ hạng 1, quy mô của chợ hạng 2 nhỏ hơn, nhưng vẫn đòi hỏi mức độ tổ chức tương đối rõ ràng.
Trong hệ thống phân loại chợ, chợ hạng 2 thường là nhóm chợ trung bình, khá phổ biến ở nhiều địa phương. Điểm khác đáng chú ý là loại chợ này có thể được đầu tư theo dạng kiên cố hoặc bán kiên cố, vì vậy mức độ hoàn thiện hạ tầng có thể linh hoạt hơn so với chợ hạng 1. Tuy nhiên, chợ hạng 2 vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện cơ bản về mặt bằng và hoạt động phục vụ chợ.
Xem thêm: Mã ngành kinh doanh trong chợ – Chọn ngành nào cho đúng?
2.3. Chợ hạng 3 là gì?
Chợ hạng 3 là chợ có dưới 200 điểm kinh doanh hoặc chưa được đầu tư xây dựng kiên cố, bán kiên cố, có mặt bằng phạm vi chợ phù hợp với quy mô hoạt động và tối thiểu phải tổ chức hoạt động vệ sinh công cộng. Đây là nhóm chợ có quy mô nhỏ hơn hoặc mức độ đầu tư hạ tầng còn hạn chế hơn so với hai hạng còn lại.
Trong phân loại chợ, chợ hạng 3 không có nghĩa là chợ kém quan trọng. Ở nhiều khu vực dân cư, đây vẫn là mô hình chợ đáp ứng nhu cầu mua bán hàng ngày rất rõ nét. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở quy mô điểm kinh doanh, hình thức đầu tư xây dựng và yêu cầu tối thiểu về hoạt động trong chợ. Vì vậy, khi tra cứu thông tin về chợ hạng 3, người đọc cần nhìn vào đúng tiêu chí pháp lý thay vì chỉ đánh giá theo cảm quan bên ngoài.
3. Cách xác định chợ thuộc loại nào
Để xác định đúng phân loại chợ, trước hết cần xem số lượng điểm kinh doanh của chợ. Đây là căn cứ quan trọng nhất để đối chiếu giữa hạng 1, hạng 2 và hạng 3. Tuy nhiên, chỉ nhìn vào số lượng điểm kinh doanh là chưa đủ. Việc xác định hạng chợ còn phải xem chợ được đầu tư xây dựng theo hình thức nào, có kiên cố, bán kiên cố hay chưa, và có tổ chức các hoạt động tối thiểu đúng theo quy định hay không.
Nói cách khác, phân loại chợ là kết quả của việc đối chiếu đồng thời nhiều tiêu chí, chứ không chỉ căn cứ vào quy mô bề ngoài. Có những chợ nhìn rất đông nhưng chưa chắc thuộc hạng cao nếu chưa đáp ứng tiêu chí về đầu tư và tổ chức hoạt động. Ngược lại, có những chợ được đầu tư bài bản và đáp ứng đủ điều kiện thì sẽ được xếp hạng rõ ràng theo quy định hiện hành.
Ngoài ra, Nghị định 60/2024/NĐ-CP cũng giao trách nhiệm cho Ủy ban nhân dân các cấp trong việc rà soát, công bố việc phân hạng, phân loại chợ phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương. Điều này cho thấy việc áp dụng phân loại chợ không chỉ là vấn đề lý thuyết, mà còn gắn trực tiếp với công tác quản lý nhà nước và tổ chức vận hành chợ trên thực tế.
4. Vì sao cần hiểu đúng phân loại chợ?
Việc hiểu đúng phân loại chợ có ý nghĩa thực tế với nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Với ban quản lý chợ, đây là cơ sở để nhìn nhận đúng quy mô vận hành, nhu cầu hạ tầng, mức độ tổ chức dịch vụ và phương án quản lý phù hợp. Một chợ hạng 1 sẽ có nhu cầu về kiểm soát vận hành, phân khu, trông giữ xe, công nợ và vệ sinh khác với một chợ hạng 3.
Với hộ kinh doanh, việc hiểu phân loại chợ giúp đánh giá rõ hơn môi trường buôn bán, quy mô giao thương, mức độ cạnh tranh và tiềm năng kinh doanh tại từng chợ. Còn với đơn vị đầu tư hoặc cơ quan quản lý, phân loại chợ là cơ sở để xây dựng phương án quy hoạch, cải tạo, nâng cấp hoặc khai thác chợ phù hợp với hiện trạng và mục tiêu phát triển.
Kết luận
Tóm lại, phân loại chợ hiện nay không chỉ dừng ở việc chia chợ thành hạng 1, hạng 2, hạng 3 mà còn được xác định theo phương thức kinh doanh và nguồn vốn đầu tư. Trong đó, chợ hạng 1, chợ hạng 2 và chợ hạng 3 là cách phân loại chợ theo quy mô, dựa trên số lượng điểm kinh doanh, mức độ đầu tư xây dựng và các hoạt động tối thiểu được tổ chức trong chợ.
Hiểu đúng phân loại chợ sẽ giúp ban quản lý chợ, đơn vị đầu tư, hộ kinh doanh và người đang tìm hiểu pháp lý chợ có cái nhìn rõ ràng hơn về mô hình chợ mình đang quan tâm. Khi nắm được tiêu chí cụ thể, việc tra cứu thông tin, đánh giá môi trường kinh doanh hay xây dựng phương án quản lý cũng sẽ chính xác và hiệu quả hơn.
