Kiểm tra an toàn thực phẩm đột xuất là tình huống tiểu thương bán thực phẩm trong chợ có thể gặp bất cứ lúc nào. Nếu không chuẩn bị trước, quầy hàng rất dễ rơi vào tình trạng thiếu giấy tờ, không chứng minh được nguồn gốc hàng hóa hoặc bị nhắc nhở vì những lỗi vệ sinh rất cơ bản. Hiện nay, việc quản lý an toàn thực phẩm vẫn đang tiếp tục áp dụng Nghị định 15/2018/NĐ-CP cho đến khi có quy định mới, nên đây vẫn là căn cứ chính để tiểu thương đối chiếu khi rà soát hồ sơ và điều kiện quầy sạp.
1. Kiểm tra an toàn thực phẩm đột xuất là gì?
Hiểu đơn giản, đây là hoạt động kiểm tra thực tế của cơ quan có thẩm quyền đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Tùy địa bàn và phạm vi quản lý, việc kiểm tra có thể do cơ quan cấp tỉnh, cấp huyện hoặc cấp xã thực hiện. Điều đó cũng có nghĩa là quầy sạp nhỏ trong chợ vẫn có thể bị kiểm tra, không chỉ nhà hàng hay doanh nghiệp lớn.
2. Đoàn kiểm tra an toàn thực phẩm thường kiểm tra những gì?
Khi kiểm tra an toàn thực phẩm, đoàn kiểm tra thường tập trung vào 4 nhóm chính: giấy tờ pháp lý của cơ sở, nguồn gốc hàng hóa và nguyên liệu, điều kiện vệ sinh quầy sạp cùng dụng cụ, và người trực tiếp chế biến hoặc bán hàng. Khi cần, đoàn kiểm tra có thể lấy mẫu thực phẩm để kiểm nghiệm. Đây là những nội dung kiểm tra rất thực tế, nên tiểu thương không nên chỉ chuẩn bị giấy tờ mà bỏ qua hiện trạng quầy bán.
- Với giấy tờ pháp lý: Đoàn kiểm tra thường đối chiếu xem quầy hàng có đăng ký kinh doanh khi thuộc diện phải đăng ký hay không, có thuộc diện phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hay không, và người trực tiếp bán hàng có giấy tờ liên quan đến sức khỏe, kiến thức an toàn thực phẩm hay không. Không phải mọi quầy hàng đều bắt buộc phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhưng dù thuộc hay không thuộc diện cấp giấy, cơ sở vẫn phải bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm tương ứng.
- Với nguồn gốc hàng hóa: Điểm quan trọng nhất là phải chứng minh được hàng đang bán lấy từ đâu. Nếu tiểu thương không lưu hóa đơn, phiếu giao hàng, thông tin nhà cung cấp hoặc sổ theo dõi nhập hàng, đây sẽ là điểm rất dễ bị nhắc nhở khi kiểm tra đột xuất. Quy định hiện hành yêu cầu cơ sở kinh doanh thực phẩm phải lưu giữ hồ sơ về nguồn gốc, xuất xứ nguyên liệu và các tài liệu liên quan trong quá trình kinh doanh.
- Với điều kiện quầy sạp: Đoàn kiểm tra thường nhìn rất nhanh vào những lỗi nhìn thấy ngay bằng mắt thường như thực phẩm để sát nền, không che chắn, dùng chung dụng cụ sống và chín, quầy bẩn, nước thải đọng, rác không thu gom đúng cách hoặc thực phẩm bảo quản không phù hợp. Những lỗi này thường khiến quầy hàng bị đánh giá kém ngay từ đầu, kể cả khi có đủ giấy tờ.
- Với người trực tiếp chế biến hoặc bán hàng: Nếu quầy bán thức ăn đường phố hay thực phẩm chế biến sẵn, cơ quan kiểm tra có thể xem xét việc tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm và điều kiện sức khỏe. Người đang mắc một số bệnh truyền nhiễm hoặc bệnh đường tiêu hóa cấp không được trực tiếp tiếp xúc với thực phẩm trong quá trình kinh doanh.
3. Tiểu thương cần chuẩn bị gì trước khi bị kiểm tra đột xuất?
Điểm quan trọng nhất là không nên chờ đến lúc đoàn kiểm tra tới mới bắt đầu gom giấy tờ. Tiểu thương nên chuẩn bị sẵn hồ sơ tại quầy hoặc để ở nơi có thể lấy ra ngay khi cần. Những giấy tờ cần rà lại gồm:
- Giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, nếu thuộc diện phải đăng ký.
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nếu thuộc diện phải cấp.
- Giấy tờ tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm.
- Hồ sơ sức khỏe của người trực tiếp chế biến, bán hàng, nếu thuộc nhóm cần có.
- Hóa đơn, phiếu giao hàng, thông tin nhà cung cấp, sổ ghi chép nhập hàng.
- Hồ sơ công bố hoặc tự công bố sản phẩm, nếu có kinh doanh nhóm hàng thuộc diện phải thực hiện.
Ngoài hồ sơ, tiểu thương cần rà lại hiện trạng quầy bán mỗi ngày. Quầy sạp phải sạch, khô ráo, có biện pháp che chắn thực phẩm, có dụng cụ riêng cho thực phẩm sống và chín, có thùng rác phù hợp và có cách bảo quản đúng cho từng loại hàng. Với thực phẩm tươi sống, thực phẩm chế biến sẵn và thức ăn bán ngay, đây là phần không thể làm qua loa vì chỉ cần nhìn thực tế là đoàn kiểm tra có thể đánh giá ngay.
Một việc nữa rất hay bị bỏ qua là rà lại người trực tiếp bán hàng. Nếu quầy có người làm thuê hoặc người nhà cùng bán, nên kiểm tra xem họ có nắm quy trình vệ sinh cơ bản không, có đang gặp vấn đề sức khỏe không, và có phù hợp để tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm không. Phần này nhỏ nhưng lại là lỗi thường gặp ở quầy thực phẩm và hàng ăn.
Xem thêm: Thủ tục cấp Giấy Phép An Toàn Thực Phẩm trong chợ
4. Những lỗi tiểu thương dễ bị nhắc nhở hoặc xử phạt
Trong thực tế, những lỗi sau rất dễ gặp khi kiểm tra an toàn thực phẩm đột xuất:
- Không xuất trình được giấy tờ cần thiết.
- Không chứng minh được nguồn gốc hàng hóa, nguyên liệu.
- Để thực phẩm sát nền, không che chắn, dễ nhiễm bụi bẩn và côn trùng.
- Bảo quản thực phẩm sai cách.
- Dùng chung dụng cụ cho thực phẩm sống và chín.
- Người trực tiếp bán hàng không bảo đảm điều kiện sức khỏe hoặc kiến thức an toàn thực phẩm.
- Kinh doanh khi thuộc diện phải có giấy chứng nhận nhưng chưa được cấp.
- Không duy trì vệ sinh quầy sạp trong suốt quá trình bán hàng.
Đây đều là những lỗi rất thực tế, dễ bị phát hiện ngay tại quầy, nên tiểu thương càng chủ quan thì càng dễ bị nhắc nhở hoặc xử lý.
5. Checklist kiểm tra an toàn thực phẩm tiểu thương nên lưu sẵn
Tiểu thương có thể lưu sẵn checklist ngắn này để tự rà định kỳ trước khi mở bán:
- Đã gom đủ giấy tờ pháp lý chưa.
- Có lưu chứng từ nguồn gốc hàng hóa chưa.
- Quầy sạp có sạch và khô ráo không.
- Thực phẩm có được che chắn không.
- Dụng cụ sống và chín có tách riêng không.
- Có thùng rác và xử lý rác đúng cách không.
- Người trực tiếp bán hàng có đủ điều kiện sức khỏe không.
- Hàng đang bán có dấu hiệu hư hỏng, quá hạn hoặc không rõ nguồn gốc không.
Kết luận
Với tiểu thương, chuẩn bị cho kiểm tra an toàn thực phẩm đột xuất không cần làm phức tạp. Chỉ cần làm đúng 4 việc cốt lõi: chuẩn bị đủ giấy tờ, lưu được nguồn gốc hàng hóa, giữ quầy sạp sạch và bảo quản thực phẩm đúng cách, đồng thời rà lại người trực tiếp bán hàng. Làm được 4 việc này thì khi bị kiểm tra đột xuất, quầy hàng sẽ đỡ rủi ro hơn và việc buôn bán cũng ổn định hơn.
